Το παγκόσμιο καπιταλιστικό σύστημα

Καθώς τα κινήματα διαμαρτυρίας κατά των οικονομικά δυνατών εντείνονται, η επιστήμη έρχεται να επιβεβαιώσει τους χειρότερους φόβους των απανταχού διαδηλωτών. Μια ανάλυση των σχέσεων μεταξύ 43.000 πολυεθνικών εταιριών φανερώνει ότι μια μικρή ομάδα εταιριών, κυρίως τράπεζες, έχει δυσανάλογα μεγάλη δύναμη και επιρροή στην παγκόσμια οικονομία.

Τα συμπεράσματα της μελέτης, έχουν δεχτεί αρκετές κριτικές, αλλά οι αναλυτές σύνθετων συστημάτων, λένε ότι είναι μια μοναδική προσπάθεια για να ξεκαθαρίσει η κατανομή της δύναμης στην παγκόσμια οικονομία. Ωθώντας την ανάλυση περαιτέρω, οι ίδιοι αναλυτές παραδέχονται ότι θα μπορούσε να βοηθήσει στην εξεύρεση τρόπων για να γίνει το παγκόσμιο καπιταλιστικό σύστημα πιο σταθερό.

Η ιδέα ότι μερικές τράπεζες ελέγχουν ένα μεγάλο κομμάτι της παγκόσμιας οικονομίας μπορεί να μην είναι νέα για τους Νεοϋρκέζους που απαρτίζουν το κίνημα της Wall Street, καθώς και για τους υπόλοιπους ,ανά τον κόσμο, διαμαρτυρόμενους. Η μελέτη όμως είναι η πρώτη που ξεπερνάει το στάδιο της θεωρίας και προσδιορίζει εμπειρικά αυτό το δίκτυο δύναμης. Συνδυάζει τα μαθηματικά που χρησιμοποιούνται για τη μοντελοποίηση φυσικών συστημάτων, με εταιρικά δεδομένα για την χαρτογράφηση του ιδιοκτησιακού καθεστώτος των πολυεθνικών εταιρειών.

«Η πραγματικότητα είναι τόσο περίπλοκη, που πρέπει να απομακρυνθούμε από τον δογματισμό, είτε πρόκειται για θεωρίες συνωμοσίας είτε για θεωρίες της ελεύθερης αγοράς», λέει ο James Glattfelder. «Η ανάλυση μας είναι βασισμένη στην πραγματικότητα.»

Προηγούμενες μελέτες έχουν δείξει ότι μερικές πολυεθνικές ελέγχουν μεγάλα τμήματα της παγκόσμιας οικονομίας, αλλά περιλαμβάνουν μόνο ένα περιορισμένο αριθμό εταιρειών και παραλείπουν τις έμμεσες ιδιοκτησίες. Έτσι δεν μπορούσαν να φανερώσουν το πώς επηρεάζει το γεγονός αυτό την παγκόσμια οικονομία.

Οι ερευνητές εξέτασαν τα στοιχεία του Orbis 2007, μιας βάσης δεδομένων που περιλαμβάνει 37 εκατομμύρια επιχειρήσεις και επενδυτές σε όλο τον κόσμο. Από αυτή τη βάση ξεχώρισαν 43.000 πολυεθνικές και τα μετοχικά πακέτα που τις συνδέουν. Έπειτα κατασκεύασαν ένα μοντέλο με το ποιες πολυεθνικές ελέγχουν άλλες εταιρείες μέσω μετοχικών πακέτων και σε συνδυασμό με τα έσοδα λειτουργίας της κάθε επιχείρησης χαρτογράφησαν τη δομή της οικονομικής τους δύναμης.

Το έργο, το οποίο δημοσιεύεται στο PLoS One, αποκάλυψε ένα πυρήνα 1318 επιχειρήσεων αλληλοσυνδεδεμένης ιδιοκτησίας. Κάθε μία από αυτές τις επιχειρήσεις συνδεόταν με δύο ή περισσότερες άλλες εταιρείες και κατά μέσο όρο ήταν συνδεδεμένη με 20. Παρόλο που αντιπροσωπεύουν το 20 τοις εκατό των παγκόσμιων λειτουργικών εσόδων, αυτές οι 1318 εταιρείες κατέχουν μέσω των μετοχών τους την πλειοψηφία των μεγαλύτερων blue chip και κατασκευαστικών εταιρειών – την πραγματική οικονομία -, η οποία αντιπροσωπεύει άλλο ένα 60 τοις εκατό των παγκόσμιων εσόδων.

Όταν η ομάδα ξετύλιξε περαιτέρω τον ιστό της ιδιοκτησίας, βρήκε ότι το μεγαλύτερο του μέρος του οδηγούσε σε μία «υπέρ οντότητα» 147 επιχειρήσεων, την ιδιοκτησία των οποίων έχουν άλλα μέλη της οντότητας, τα οποία ελέγχουν το 40 τοις εκατό του συνολικού πλούτου του δικτύου. «Στην ουσία, λιγότερο από το 1% των επιχειρήσεων μπορούσαν να ελέγχουν το 40 τοις εκατό ολόκληρου του δικτύου», λέει ο Glattfelder. Οι περισσότερες ήταν χρηματοπιστωτικές εταιρίες, μεταξύ των οποίων οι Barclays Bank, JPMorgan Chase & Co, και η Goldman Sachs Group.

Ο John Driffill, ειδικός μακροοικονομίας στο Πανεπιστήμιο του Λονδίνου, είπε ότι η αξία της ανάλυσης δεν έγκειται στη διαπίστωση ότι η παγκόσμια οικονομία ελέγχεται από ένα μικρό αριθμό ανθρώπων, αλλά στον αντίκτυπο που μπορεί να έχει αυτό το γεγονός στην οικονομική σταθερότητα. Η συγκέντρωση εξουσίας δεν είναι καλή ή κακή από μόνη της, λέει η ομάδα της Ζυρίχης, αλλά οι σφιχτές διασυνδέσεις του πυρήνα θα μπορούσαν να είναι, όπως φάνηκε το 2008. «Είναι ανησυχητικό να βλέπουμε πόσο συνδεδεμένα είναι όλα μεταξύ τους».

Πάντως, ένα συμπέρασμα της εν λόγω ανάλυσης δεν θα ακουστεί καλά από τους διαδηλωτές. Η υπέρ οντότητα δεν αποτελεί (όπως όλα δείχνουν) το αποτέλεσμα κάποιας επιτηδευμένης συνομωσίας για να κυβερνηθεί ο κόσμος. Αντιθέτως, τέτοιες δομές είναι πολύ συνηθισμένες στη φύση, λένε οι επιστήμονες.

Οι νεοεισερχόμενοι σε κάποιοι δίκτυο συνήθως συνδέονται με άλλα μέλη που ήδη είναι πλήρως διασυνδεδεμένα. ΟΙ πολυεθνικές αγοράζουν μετοχές άλλων πολυεθνικών, για επιχειρηματικούς λόγους και όχι για να πετύχουν την παγκόσμια κυριαρχία. Έτσι παράγεται συσσωρευμένος πλούτος. Σε τέτοιου είδους μοντέλα, τα χρήματα συνήθως κινούνται προς αυτόν που βρίσκεται πιο κοντά στη κορυφή. Οι διαδηλωτές του κινήματος της Wall Street ισχυρίζονται ότι το 1% των ανθρώπων ελέγχουν τον πλούτο, και αυτό δεν είναι κάτι το τρομακτικό αφού αποτελεί τη λογική φάση εξέλιξης μιας οικονομίας που αυτό-οργανώνεται.

Έτσι, συμπερασματικά, η υπέρ οντότητα δεν είναι αποτέλεσμα κάποιας συνομωσίας. Το ερώτημα όμως είναι αν μπορεί πράγματι να ασκήσει συντονισμένα πολιτική εξουσία. Άλλοι θεωρούν πως ο αριθμός (147) τους είναι πολύ μεγάλος για να δημιουργήσει προϋποθέσεις συνεργασίας, ενώ άλλοι θεωρούν πως οι επιχειρήσεις μπορεί να ανταγωνίζονται στην αγορά, αλλά συνεργάζονται για τα κοινά τους συμφέροντα. Και η αντίσταση σε οποιαδήποτε αλλαγή της δομής του εν λόγω δικτύου, είναι ένα τέτοιο κοινό συμφέρον.

Οι κορυφαίες 50 από τις συνολικά 147 των διασυνδεδεμένων πολυεθνικών του κόσμου είναι οι εξής:

1. Barclays plc

2. Capital Group Companies Inc

3. FMR Corporation

4. AXA

5. State Street Corporation

6. JP Morgan Chase & Co

7. Legal & General Group plc

8. Vanguard Group Inc

9. UBS AG

10. Merrill Lynch & Co Inc

11. Wellington Management Co LLP

12. Deutsche Bank AG

13. Franklin Resources Inc

14. Credit Suisse Group

15. Walton Enterprises LLC

16. Bank of New York Mellon Corp

17. Natixis

18. Goldman Sachs Group Inc

19. T Rowe Price Group Inc

20. Legg Mason Inc

21. Morgan Stanley

22. Mitsubishi UFJ Financial Group Inc

23. Northern Trust Corporation

24. Société Générale

25. Bank of America Corporation

26. Lloyds TSB Group plc

27. Invesco plc

28. Allianz SE

29. TIAA

30. Old Mutual Public Limited Company

31. Aviva plc

32. Schroders plc

33. Dodge & Cox

34. Lehman Brothers Holdings Inc*

35. Sun Life Financial Inc

36. Standard Life plc

37. CNCE

38. Nomura Holdings Inc

39. The Depository Trust Company

40. Massachusetts Mutual Life Insurance

41. ING Groep NV

42. Brandes Investment Partners LP

43. Unicredito Italiano SPA

44. Deposit Insurance Corporation of Japan

45. Vereniging Aegon

46. BNP Paribas

47. Affiliated Managers Group Inc

48. Resona Holdings Inc

49. Capital Group International Inc

50. China Petrochemical Group Company

Πηγή: ΕΠΙΣΤΗΜΗ Κ ΤΕΧΝΟΛΟΓΙΑ

Advertisements